Αρνητικά συναισθήματα=θετική ψυχολογία

eye-2274884_960_720 - CopyΑπό μικροί μαθαίνουμε πως το να θυμώνουμε είναι κακό, όταν στεναχωριόμαστε δεν ευχαριστούμε τους γύρω μας, κακό σαν παιδί, αρνητικό σαν ενήλικας, έχουμε κυριολεκτικά εκπαιδευτεί  ακόμα και στις πιο προσωπικές μας σχέσεις να μη δείχνουμε ότι λυγίζουμε, να μην επιτρέπουμε να εκνευριζόμαστε. Αν όμως εκφράζουμε μόνο το θετικό δε σημαίνει πως αρνούμαστε με αυτό τον τρόπο το αρνητικό, αρά τη ζωή σε όλο της το φάσμα;

Θεωρούμε δεδομένο ότι καποιος θα σκάσει από τη στεναχώρια του, επειδή νιώθει λυπημένος και δεν περνάει από το μυαλό μας ότι θα σκάσει επειδή δεν την εκφράζει. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποφεύγουν να νιώσουν λύπη, αντιλαμβανόμαστε ως αρνητικό το συναίσθημα της θλίψης,  στ’ αλήθεια όμως αρνητική είναι η κατάσταση που βιώνουμε, εκείνη είναι που ζητάει να εκτονωθεί μέσω της λύπης. Αντ’ αυτού αποφεύγουμε όσο το δυνατόν γίνεται να λυπηθούμε σε καταστάσεις που κρίνουμε ότι είναι πολυ μικρές, πολύ καθημερινές για να καθόμαστε να στεναχωριόμαστε τώρα, με αποτέλεσμα να συσσωρεύουμε όλο και περισσότερη θλίψη μέσα μας, η οποία είναι υπεύθυνη, όχι η θλίψη αλλά η μη εκτόνωσή της, για πολλές στιγμές,  που  περιμένουμε να είμαστε χαρούμενοι, βιώνουμε όμως κενό, είναι λες και ενώ παρευρισκόμαστε στη χαρούμενη στιγμή ταυτόχρονα λείπουμε, ή αν μου επιτρέπετε το ορθογραγικό λάθος: λύπουμε. Τελικά, όταν ένα πραγματικά δραματικό γεγονός συμβαίνει στη ζωή μας όπως η απώλεια (πάσης φύσεως: θάνατος, διαζύγιο, απόλυση, η κάθε υπόθεση με τη δική της σημαντικότητα), τότε είναι λες στεναχωριόμαστε, κοινώς πενθούμε, για όλες εκείνες τις φορές που δε λυγίσαμε, δε δακρύσαμε,  δεν αφήσαμε με τίποτα να εκφράσουμε τη λύπη μας στο αρνητικό γεγονός που μας συνέβαινε.
Οι  άνθρωποι που αφήνουν το συναίσθημα της λύπης να εκφραστεί ζουν τη ζωή σε όλο της το φάσμα, στο εδώ και στο τώρα, όχι με την έννοια του τυχοδιωκτισμού, αλλά με την έννοια του παρόντος, υπάρχουν ολόκληροι και όταν παρευρίσκονται σε μια γιορτή και όταν συμμετέχουν σε μια κηδεία, δεν αποφεύγουν να νιώσουν και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μη φοβούνται και να ζήσουν. Συμπληρώνω με τα λόγια του  Nietzsche:»Υπερνίκησα τον εαυτό μου που υπέφερε, κουβάλησα τη στάχτη μου στο βουνό,
επινόησα μια πιο φωτεινή φλόγα. Και, για δες! Το φάντασμα εξαφανίστηκε από
μπροστά μου! (…) Κι εκείνη η σύντομη παραφροσύνη της ευτυχίας, που τη γνωρίζει
μόνο εκείνος που υποφέρει περισσότερο απ’ όλους. (….) Κάποτε είχες πάθη και τα
ονόμαζες κακά. Τώρα όμως έχεις μόνο τις αρετές σου: γεννήθηκαν από τα πάθη σου(…)
Από τα δηλητήριά σου διύλισες το βάλσαμό σου, άρμεξες την αγελάδα Θλίψη – τώρα πίνεις
μόνο το γλυκό γάλα των μαστών της. Και τίποτε κακό δε θα γεννηθεί στο εξής από σενα, παρά μόνο το κακό που γεννιέται από τον αγώνα των αρετών σου». 

Στην ίδια φιλοσοφία κατατάχτηκε και ο θυμός. Εξοστρακισμένος από όσα δεν πρέπει να νιώθουμε και στριμωγμένος ανάμεσα σε όσα θέλουμε να νιώσουμε. Κανένα συναίσθημα δεν έχει ενοχοποιηθεί τόσο όσο ο θυμός και το ζήτημα είναι να μην συγκρουστούμε, και με αυτόν τον τρόπο παραμένουμε καλοί, συνεργάσιμοι, κοινωνικά αποδεκτοί αλλά ατομικά τοξικοί, το προσωπικό μας γιατί μοιάζει τόσο ανυπεράσπιστο μπροστά στο θεόρατο διότι της κοινωνίας,  και όπως και στην λύπη, όσο δεν εκφράζεται ο θυμός τόσο γιγαντώνεται.
Οι άνθρωποι που επιτρέπουν στον εαυτό τους να θυμώσει (όχι να ξεσπάσει πάνω σε άλλους) γνωρίζουν ότι είναι  εκείνο το συναίσθημα που σε κινητοποιεί να περάσεις από τα λόγια στις πράξεις, έχει μια δημιουργική ένταση και έναν έντονα προστατευτικό χαρακτήρα γιατί σηματοδοτεί  τα όριά μας. Ο θυμός λέει ως εδώ και μη παρέκει, θέτοντας ένα τέλος στην παραβίαση των ορίων μας. Είναι το συναίσθημα της απόφασης, της δράσης, της δημιουργίας, της απαραίτητης ορμής που χρειάζεται κανείς για να πάει κάπου που ονειρεύεται ή για να φύγει από κάπου που πονάει. ‘Οταν δίνουμε τόπο στην οργή, δηλαδή χώρο,  το ίδιο το συναίσθημα μας δίνει τέτοια ορμή που, αν δεν ξεσπάσει σε επίθεση αλλά διοχετευτεί σε δράση, τότε μπορούμε να δημιουργήσουμε πέρα από τον εαυτό μας. Δίνοντας χώρο στο θυμό να εκφραστεί είναι λες και δίνουμε χώρο να εκφραστεί και ο δημιουργικός εαυτός μας. Όσο τοξικός μπορεί να γίνει όταν τον κρατάμε μέσα μας, άλλο τόσο δημιουργικός μπορεί να χρησιμοποιθεί όταν τον εκφράζουμε προς τα έξω.

Ίσως τελικά ο τίτλος αρνητικά συναισθήματα  από μόνος του να είναι αρκετός, ώστε να αποφεύγουμε να νιώσουμε. Γιατί πολλοί είναι εκείνοι που βρήκαν ανακούφιση στη χαρά και νόημα στη λύπη…

 

Αναστασία Γεώργα

 

Η αγάπη και η σκιά της

Σύμφωνα με τον Carl Jung η αγάπη εκφράζεται μέσα από 4 μορφές που προέρχονται από την ελληνική γλώσσα που έχει κάνει τον διαχωρισμό των λέξεων, οι οποίες, όπως κάθε νόμισμα, έχει 2 πλευρές, τη φωτείνη και τη σκιώδη.

  1. Στοργή – Storge
    Η φυσική αγάπη. Είναι η απλή, φυσική αγάπη που βασίζεται στην αμοιβαιότητα, τη φροντίδα και την αποδοχή, για παράδειγμα η αγάπη ανάμεσα στα αδέρφια ή ενός γονιού για το παιδί του.
    Η σκιά της στοργής είναι η αδιαφορία και πράγματι, ανάμεσα σε συγγενικά πρόσωπα δε συναντάμε τόσο συχνά το μίσος αλλά την αδιαφορία, σαν αποτέλεσμα θυμού.
  2. Φιλία – Philia 
    Η συνειδητή ή  σοφή αγάπη. Είναι η αγάπη που χαρακτηριστικά της είναι η ισότητα, η οικειότητα, η πίστη στους φίλους, στην οικογένεια, στην κοινότητα. Είναι ορθολογική, σε αυτήν την κατηγορία επιλέγουμε, για παράδειγμα, τον φίλο που θα αγαπήσουμε.
    Η σκιώδης μορφή της, η προδοσία και η αντιπάθεια, κοινώς παύουμε να πιστεύουμε το πρόσωπο που αγαπήσαμε.
  3. Αγάπη – Agape
    Η πνευματική αγάπη. Πρόκειται για την άνευ όρων, αλτρουιστική αγάπη, που πηγάζει από την καρδιά, με την έννοια του δίνεις και δεν περιμένεις αντάλλαγμα. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα για την πνευματική αγάπη είναι η σχέση πιστού – Θεού ή η σχέση που αναπτύσσουμε με τον εαυτό μας.
    Σκιά της αγάπης ο ναρκισσισμός, το χαρακτηριστικό εκείνο που κάποιος δεν μπορεί να δει πέρα από τον εαυτό του, δεν μπορεί να σχετιστεί. Ο Jung συνήθιζε να λέει, αυτοσαρκαζόμενος, ότι το καλύτερο μέσο για να σπάσει   ο ναρκισσιμός είναι 2 χρόνια ψυχοθεραπείας.
  4. Έρως – Eros
    Το πάθος. Η αισθησιακή επιθυμία και λαχτάρα, χωρίς την ισορροπία της συνείδησης, αλλιώς και αισθησιακή αγάπη. Ο Πλάτωνας υποστήριξε ότι ο έρωτας βοηθάει την ψυχή να προχωρήσει προς την (πνευματική) αγάπη.
    Σκιά του έρωτα, το μίσος που φέρει άλλωστε το ίδιο πάθος και είναι τόσο δυνατό όσο και ο έρωτας.Το μίσος συχνά πυροδοτείται από την απόρριψη.http://68.media.tumblr.com/8c42bf40b510b5505e1866b2a7a6ce06/tumblr_ofnjjpyMOg1tp0mqvo1_500.gif

    Αναστασία Γεώργα

Μαίανδρος: μια ιστορία ερωτική!

meanders-1316553_1920Λίγοι είναι αυτοί που γνωρίζουν ότι ο μαίανδρος δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια μετονομασία της χειρώνιας λαβής. Η ιστορία μετράει αρκετούς αιώνες και είναι ερωτική!
Βρισκόμαστε στην αρχαία Ελλάδα, τότε που ο Πηλέας, βασιλιάς μεν κοινός θνητός δε, ερωτεύτηκε την νηρηίδα Θέτιδα. Ο κένταυρος Χείρωνας τον συμβούλεψε να την αρπάξει, να την σφίξει στην αγκαλιά του και να μην την αφήσει να φύγει, ακόμα κι όταν εκείνη θα αλλάζει μορφές σε φίδι, λιοντάρι, νερό, φωτιά, προκειμένου να ξεφύγει. Η λαβή αυτή διατήρησε την αγκαλιά του Πηλέα σφιχτή, η Θέτιδα παρόλες τις μεταμορφώσεις δεν κατάφερε να ξεφύγει και τελικά η επιμονή και η δυναμική διεκδίκηση του θνητού άντρα την έκανε να υποκύψει στον έρωτά του και να πέσει κυριολεκτικά και μεταφορικά στην αγκαλιά του. Καρπός του έρωτά τους ο Αχιλλέας, ο πιο ξακουστός αρχαίος Έλληνας πολεμιστής, την ίδια μοίρα έχει το σύμβολο της λαβής που μετονομάστηκε σε μαίανδρο από τον ποταμό της Καρίας Μαίανδρου(βρίσκεται στη σημερινή Τουρκία) με συνεχείς ελικοειδείς στροφές, όπως και το σχήμα, που έμελλε να γίνει το πιο αναγνωρίσιμο παγκοσμίως αρχαιοελληνικό σύμβολο.

Σε κοινωνικό επίπεδο, όσον αφορά τον γάμο(με την έννοια της ένωσης), βλέπουμε μόνο το χαρμόσυνο γεγονός, τα τούλια και τα κουφέτα κι ενώ η κοινωνία θέλει τον άντρα να μάχεται να ενδώσει, η αναλυτική ψυχολογία υποστηρίζει το αντίθετο. Ο γάμος για τον άντρα συμβολίζει την επέκταση του βασιλείου του, με μια βασίλισσα εδραιώνει τη θέση του στα κεκτημένα του, για την γυναίκα γάμος σημαίνει θυσία. Ο άντρας δεν αναγνωρίζει καμιά θυσία στην πράξη του γάμου, ενώ στη γυναίκα το στοιχείο αυτό είναι έντονο, γιατί συμβολίζει για εκείνη το θάνατο της κόρης, το πέρασμα προς την ωριμότητα και τη γέννηση της γυναίκας. Χαρακτηριστικά ο Robert Johnson στο βιβλίο του Εκείνος-Εκείνη αναφέρει: ‘Σπάνια ο άντρας αντιλαμβάνεται ότι ο γάμος είναι θάνατος μαζί και ανάσταση για τη γυναίκα, επειδή αυτός δεν έχει αντίστοιχη εμπειρία στη ζωή του. Για τον άντρα, ο γάμος δεν είναι πράξη θυσίας, ενώ για τη γυναίκα το θυσιαστικό στοιχείο υπάρχει σε μεγάλο βαθμό (…) Ο Έρως, για κάθε γυναίκα, δίνει τέλος στην αφέλεια και την παιδική αθωότητα(…) Για τον άντρα, ο γάμος είναι μια εντελώς διαφορετική εμπειρία. Εκείνος με τον γάμο, προσθέτει πόντους στο ανάστημά του, ο κόσμος γίνεται πιο ισχυρός, ανεβαίνει κοινωνικά και αυξάνει το κύρος του. Κατά κανόνα δεν αντιλαμβάνεται ότι σκοτώνει την Ψυχή της γυναίκας που παντρεύεται, ούτε ότι αυτό είναι που πρέπει να κάνει. Όταν εκείνη φέρεται παράξενα, όταν κάτι πάει πολύ στραβά ή όταν υπάρχουν πολλά δάκρυα, συνήθως ο άντρας δεν κατανοεί ότι ο γάμος είναι μια εντελώς διαφορετική εμπειρία για τη γυναίκα απ’ότι για εκείνον. Βέβαια, και η γυναίκα αποκτά κυρος με τον γάμο, όμως αυτό θα συμβεί αφού πρώτα περάσει την εμπειρία του όρους του Θανάτου.’ Ο Πηλέας και η Θέτιδα μας εικονοποιούν αυτή τη μάχη.

Ο Πηλέας επικαλείται τα στοιχεία της αρσενικής ενέργειας για να κάμψει τις άμυνες της αγαπημένης του. Είναι εκείνος που δρα και επιμένει με σταθερότητα στη λαβή του και με τρυφερότητα στην αγκαλιά του κατανοεί τη μάχη της Θέτιδας, η οποία εγείρει άμυνες, αντιστέκεται και χρησιμοποιεί εργαλεία που η φύση έχει χαρίσει στο θηλυκό στοιχείο. Έτσι, ο άντρας έρχεται αντιμέτωπος με το θεικό κομμάτι της γυναίκας, το οποίο δεν είναι μόνο ευχάριστο, και με τον φόβο της καταδυνάστευσης, της υποταγής και επιπλέον με τον φόβο του θανάτου της κόρης.

Τελικά, ο μύθος μας διδάσκει ότι όταν ο άντρας επιλέγει μια γυναίκα σημαίνει πως είναι σίγουρος, σταθερός, διεκδικητικός και αποτελεσματικός  όσο η γυναίκα προτάσσει δικούς της φόβους. Στο τέλος, η θεική φύση της γυναίκας αναγνωρίζει το στοιχείο του βασιλιά στον άντρα και ενδίδει σε αυτό. Ανάμεσά τους πλέον, ο Έρως.
Σήμερα μας  απομένει η κληρονομιά του μύθου και η αναρώτηση κατά πόσο, άντρες και γυναίκες, αφήνουμε και αφηνόμαστε στους ρόλους των φύλων  που η φύση μάς έχει δώσει, ή κατά πόσο έχουμε μπει ο ένας στα χωράφια του άλλου….

Αναστασία Γεώργα

Μια νέα εποχή γεννιέται…

Και τι είναι τελικά αυτό που χρειάζεται να έχει ο σύγχρονος άνθρωπος για να επιβιώσει της εποχής του;  Αυτή η συγκεκριμένη ερώτηση πυροδότησε μια ολόκληρη πορεία σκέψεων, πράγματι αναρωτήθηκα, ποιό να είναι άραγε εκείνο το χαρακτηριστικό που θα  μπορούσε να μας βοηθήσει στο σήμερα, στην πραγματικότητα που ζούμε εδώ και τώρα;

Έκανα μια σύντομη ιστορική αναδρομή στο μυαλό μου, καλά λίγο και στο Wikipedia, ώστε να παρατηρήσω στις πολύ βασικές παγκόσμιες ιστορικές περιόδους ποια ήταν τα χαρακτηριστικά που είχαν οι άνθρωποι στην εκάστοτη χρονική στιγμή, που τους βοήθησαν να ενσωματωθούν στην κοινωνία της εποχής τους και να παραδώσουν τη ζωή στην επόμενη γενιά.

Ξεκίνησα λοιπόν από την Παλαιολιθική/Νεολιθική εποχή και σκέφτηκα πως τότε το β8193034ασικότερο χαρακτηριστικό που έπρεπε να κατέχει ο άνθρωπος ήταν το ένστικτο της επιβίωσης. Κυριολεκτικά το ζήτημα ήταν να επιβιώσει από τις επιθέσεις ζώων, άλλων ανθρώπων, καιρικών φαινομένων. Στη συνέχεια, στα χρόνια της αρχαίας ιστορίας, το χαρακτηριστικό που τον βοήθησε να πάει παρακάτω ήταν η ανάλυση. Ο αρχαίος άνθρωπος είχε ανάγκη να επεξηγήσει τα πάντα, φυσικά φαινόμενα, συμπτώματα οργανισμού, τη συμπεριφορά του, η ανάλυση αυτή τον οδήγησε στην επιστήμη, την τέχνη, την φιλοσοφία.

Ύστερladia493α από την ανάπτυξη του αρχαίου κόσμου, ο Μεσαίωνας απαίτησε από τον τότε σύγχρονο άνθρωπο συντηρητισμό.  Πράγματι, επιβίωνε ότι μπορούσε να εξηγηθεί ορθολογιστικά, σχεδόν δογματικά, η σταθερότητα και η παλινδρόμηση στην ανάπτυξη αποτέλεσαν εργαλεία επιβίhandsωσης για τον άνθρωπο που έζησε στον Μεσαίωνα, αντίθετα στην Αναγέννηση το στοιχείο εκείνο που χαρακτήρισε τους ανθρώπους της εποχής ήταν η πρωτοπορία. Η ευρηματικότητα, η ευφυΐα και ο πρωτότυπος τρόπος σκέψης πήραν χώρο και  βοήθησαν στη μετάβαση της νέας περιόδου. Όταν η παγκόσμια ιστορία υποδέχτηκε το νέο της κεφάλαιο, τον article24448-w_lΑ’ και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι άνθρωποι της εποχής καλλιέργησαν περισσότερο απ’ όλα το στοιχείο της συλλογικής σκέψης, λειτούργησαν ομαδικά. Τότε, σημασία είχε η πατρίδα, προσωπικά όνειρα και φιλοδοξίες παραγκωνίστηκαν.

Φτάνοντας στο σήμερα, την εποχή της Παγκοσμιοποίησης, μου έγινε φανερό ότι κουβαλάμε από τις προηγούμενες γενιές εμπειρία, τραύματα, προβλήματα και λύσεις να τα ξεπερνάμε. Όμως, η εποχή μας χαρακτηρίζεται μεταβατική και καινούργια, στην ιστορία μας δεν έχουμε ξαναζήσει πόλεμο χωρίς όπλα, στις προηγούμενες εποχές ήταν ξεκάθαρο ποιος ήταν ζωντανός και ποιος νεκρός, αφορούσε βιολογικά αίτια, οπότε η διάκριση προφανής. Σήμερα, επιτρέπεται σε όλους μας να ζήσουμε, αυτό δε σημαίνει όμως ότι το κάνουμε κιόλας. Τίποτα από όσα ξέραμε δε φαίνεται να πιάνει: ο θεσμός του γάμου έχει στατιστικά αποτύχει, δουλειά δε βρίσκουμε πλέον μέσω αγγελίας και η επαφή με τους φίλους μας γίνεται όλο και πιο τυπική. Ο σύγχρονος άνθρωπος βιώνει αποξένωση και μοναξιά και η εντύπωσή μου είναι μεγάλη από τη μια, γιατί πράγματι κουβαλάμε έτη πολλά εμπειρίας, από την άλλη πιστεύω στη φράση που υποστηρίζει ότι τα οχυρά καταλαμβάνονται από μέσα.

Προσωπική λοιπόν άποψη, σύμφωνα με το πώς βιώνω εγώ τον κόσμο, εκείνο που χρειάζεται να γίνει ο σύγχρονος άνθρωπος είναι συνδυαστικός. Πράγματι, φαίνεται ότι έχει έρθει η στιγμή να εξαργυρώσει τους αιώνες εμπειρίας που έχει, αφού βίωσε πως να είσαι συντηρητικός και πως πρωτοπόρος, πως να επιβιώνεις και πως να φιλοσοφείς, πληροφορίες που έχmaiadrosουν φτάσει μέχρι σήμερα και έχουμε όλοι πάρει. Παρόλα αυτά οφείλει να μπει στη νέα εποχή ταυτόχρονα σαν άπειρος, άρα και ανοιχτός στο διαφορετικό που τώρα χτίζεται και δε φέρει ακόμα τίτλο. Θα συμβούλευα λοιπόν, να συνδυάσει την εμπειρία με την απειρία, τη νόηση με το συναίσθημα, την ατομική του εξέλιξη με τη συλλογική πορεία.

Αν καταφέρουμε και γεφυρώσουμε το τρομαχτικό σχίσμα ανάμεσα σε αντίθετα χαρακτηριστικά και κάνουμε χώρο ώστε να είμαστε όχι μόνο το ένα, αλλά και το άλλο, συνθέσουμε τις ατομικές μας ιδιότητες και τις ενσωματώσουμε στην ομαδική συνειδητότητα, τότε θα παραστούμε μάρτυρες της γέννησης μια νέας εποχής, όχι μόνο στην τέχνη και την επιστήμη, αλλά και στις διαπροσωπικές μας σχέσεις, στη θέση που έχει ο άντρας και η γυναίκα σήμερα και στον τρόπο που μεταξύ μας σχετιζόμαστε.

Αν δεδομένο είναι ότι μια νέα εποχή αναγεννιέται, τότε ζητούμενο είναι το πώς θα τη διαχειριστούμε.

*ευχαριστώ πολύ τον κύριο Παναγιώτη Αλεξόπουλο, πολιτικό αναλυτή, για τις πληροφορίες και τις ωραίες συζητήσεις μας

Αναστασία Γεώργα

 

Δουλίτσα να υπάρχει!

Στην Ελλάδα της κρίσης η φράση ‘δουλίτσα  να υπάρχει'( συχνά μπαίνει μπροστά το ‘έλα μωρέ’) έχει γίνει καραμέλα, μια καραμέλα που δεν καταλαβαίνω γιατί δεν την φτύνουμε αφού καθόλου δε γλυκαίνει!

Η ορολογία που αντιστοιχεί στο φαινόμενο της ηθικής παρενόχλη13580654_264709143890307_2668935356850102105_oσης στο χώρο εργασίας είναι το mobbing, το ότι έχει τιτλοφορηθεί φαντάζομαι πως σημαίνει ότι σαν φαινόμενο εμφανίζεται τόσο συχνά και παγκόσμια που ήταν ανάγκη να αποκτήσει όνομα, ώστε να ξέρουμε και για ποιο πράγμα μιλάμε και πως να το πούμε. Ξέρουμε όμως για ποιο πράγμα μιλάμε;

Αναρωτιέμαι αν ξέρουμε γιατί το θέμα του άρθρου δεν είναι  το mobbing, αλλά η αντιμετώπισή του από τον ίδιο τον εργαζόμενο, γιατί ο εργαζόμενος είναι εκείνος που εφόσον καταθέσει την κακοποίηση που υπόκειται στη δουλειά, καταλήγει στη φράση ‘δουλίτσα να υπάρχει’. Μόλις υποθεί, αλλάζει κατηγορία κι από εργαζόμενος ανήκει πλέον στο θύμα.

Ο εργαζόμενος για να γίνει  θύμα σημαίνει ότι ανέχεται την καταχρηστική συμπεριφορά εις βάρος του, επιτρέπει την μείωση της αξιοπρέπειας και της ακεραιότητάς του, ενδίδει στον ψυχοτρόμο όπως τον έχει ονομάσει ο Heinz Leymann και τελικά συναινεί με την παθητικότητά του στην απανθρωποίηση των εργασιακών σχέσεων και στην ψυχική εκμηδένιση: το βράδυ επιστρέφει σπίτι του ταπεινωμένος και εξουθενωμένος γιατί εκείνος δεν είναι ποτέ αρκετά καλός, αρκετά αποδοτικός, αρκετά υπεύθυνος και το πρωί ξυπνάει χωρίς να έχει ανακάμψει μόνο και μόνο για να ξαναβρεθεί στο ίδιο αποστραγγιστικό περιβάλλον.20161023_120633

Αν διάβαζα και όχι έγραφα το άρθρο μέχρι εδώ, θα περνούσαν από το μυαλό μου παραδείγματα ηθικής παρενόχλησης από προιστάμενο προς υφιστάμενο, δυστυχώς όμως έχουμε βάλει την κρίση μπροστά  για να δικαιολογήσουμε ότι τυχόν αρνητικό και δύσκολα διαχειρίσιμο κρύβουμε μέσα μας. Οι ομάδες τείνουν να ισοπεδώνουν τα άτομα με επικριτικά αστεία για τον τρόπο που εργάζεται κάποιος, με ρατσιστικά αστεία προς τις γυναίκες και με καψόνια που όλοι γελάνε, αφού δεν μπορούν να κάνουν κι αλλιώς και έτσι η ηθική παρενόχληση κατοικοεδρεύει ανάμεσα στους συναδέλφους. Πιο σπάνια, αλλά αυξανόμενα αυτή την περίοδο που γίνεται ανακατατάξη, την συναντάμε και από ομάδα συναδέλφων προς τον προιστάμενο, που πιθανώς ήταν κάποτε ισόβαθμοι ή ήρθε από άλλη εταιρεία.

Κακόβουλα σχόλια, χειραγώγηση της ομάδας εναντίον συγκεκριμένου ατόμου, έμμεση επικοινωνία (γνωστή και ως πισώπλατη), ταπείνωση και απαξίωση ικανοτήτων (καλά δεν έκανες και τίποτα), κατάχρηση εξουσίας (επειδή το λέω εγώ), διαστροφικοί χειρισμοί ώστε να καθοδηγήσουν τον εργαζόμενο-θύμα στο λάθος, αποτελούν παραδείγματα ηθικής παρενόχλησης στο χώρο εργασίας κι όσο σωπαίνετε συντηρείτε το σύστημα και συναινείτε στην εργασιακή σας εξόντωση (ή αλλιώς στο κάψιμο/burn out).

Η σύγχυση, η αμφιβολία, το άγχος, η παραίτηση πως έτσι έχουν τα πράγματα, η ενοχή ‘ίσως να μπορούσα και καλύτερα’, η ντροπή για το ότι δεν μπορώ να προστατέψω αρκετά τον εαυτό μου είναι συνήθη συναισθήματα του θύματος, το οποίο συχνά είναι εγκλωβισμένο σε μια κατάσταση από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει και στατιστικά δεν μπορεί να αποδείξει ότι του συμβαίνει, η νέα γενιά της παρενόχλησης γίνεται υπόγεια, υποδόρια.

Το πώς θα χειριστεί κανείς την κατάσταση κατά τη γνώμη μου δεν αποτελεί προσωπική υπόθεση, αλλά αφορά πολύ συγκεκριμένα βήματα. Προτείνω βαθμιαία αντιμετώπιση, δηλαδή για αρχή όταν αναλαμβάνει μια εργασία να είναι σίγουρος ο εργαζόμενος ότι έχει αποσαφηνίσει οποιαδήποτε απορία και σκοτεινά σημεία, από κει και πέρα οφείλει να αρχίσει να μιλάει και266626_554061904606344_2028042932_o να διεκδικεί την αξιοπρέπειά του, να βάζει ένα όριο στον τρόπο που του συμπεριφέρονται όχι μόνο μέσα στο μυαλό του αλλά και στις πράξεις του. Όλοι όσοι ασκούν λεκτική βία γνωρίζουν ότι ξεσπούν πάνω στον εργαζόμενο, όλοι όσοι έχουν αναθέσει πολλές υποχρεώσεις σε ένα άτομο καταλαβαίνουν ότι είναι σχεδόν αδύνατο να τις διεκπαιρεώσει, η ανάληψη της ευθύνης του εαυτού σας και η ενεργοποίηση του φροντιστικού κομματιού προς εσάς είναι τα στοιχεία που θα σας βοηθήσουν να θέσετε τα όριά σας και να μη νιώθετε παραβιασμένοι.

Ο μεγαλύτερος φόβος του εργαζόμενου είναι η απόλυση,  νομίζω πως η βαθμιαία οριοθέτηση αποτρέπει τέτοιες απότομες αποφάσεις. Παρόλα αυτά είναι πιθανόν η εταιρεία στην οποία εργάζεστε να ανέχεται μόνο ένα μοντέλο εργαζόμενου, του θύματος και αυτό που ζητάει από τους απασχολούμενούς της να είναι κυρίως η παραβιάσή τους και όχι η εργασία τους. Η επιλογή είναι δική σας(πάει χεράκι – χεράκι με την ευθύνη). Θα ήθελα να κλείσω  υπνεθυμίζοντας ότι η επιλογή είναι δική σας, όχι όμως και η οπτική. Εκείνος που είναι μέσα δεν βλέπει τόσο, όσο κάποιος που τον παρακολουθεί από έξω.

 

Αναστασία Γεώργα

….

Ένας σοφός κάποτε δεν είπε τίποτα!

fantasy-1481583_1920Τα λόγια πολλές φορές λειτουργούν υπερβολικά, περιττά, παραβιαστικά, εξυπηρετούν στην αποφόρτισή μας και πέφτουν βαριά σε εκείνον που τα ακούει. Όταν οι εσωτερικοί ρυθμοί είναι γρήγοροι και η μία σκεψη περνάει στην επόμενη, έχουμε συνηθίσει να ‘λέμε μια κουβέντα παραπάνω’, ενώ  η αλήθεια είναι πως το πιο σωστό θα ήταν … να σιωπήσουμε.

Στη δυτική κοινωνία λίγη αξία δίνουμε στη σιωπή, για την ακρίβεια σιωπή μάλλον σημαίνει πρόβλημα, ο άλλος ‘είναι κλειστός χαρακτήρας’, ‘αντικοινωνικός’, ‘έχει πολλά προβλήματα και άντε να τα λύσει τώρα’, από τα πιο ωραία που έχω ακούσει βέβαια ‘είναι χαζός’. Αναθεματισμένη η σιωπή, σχεδόν δαιμονοποιημένη, πως αν δε μιλήσω τώρα, αν δεν επικοινωνήσω ξανά και ξανά και ξανά, εξοβελισμένη γιατί σίγουρα σημαινει αρρώστια ή τελοσπάντων γιατί σίγουρα δεν αντέχω να μη μιλάω,  στέκεται και περιμένει πότε θα την επιλέξουμε, στέκεται όχι σε μια γωνιά, γιατί η σιωπή ακομά κι αν επιμένουμε να μην την επιλέγουμε χώρο παίρνει,κι αφού δεν παίρνει έξω από εμας χώρο, παίρνει μέσα μας και γίνεται κενό.

Αυτό που δεν γνωρίζει εκείνος που δε σιωπά είναι αυτό που χάνει.
Όταν έξω  πέφτει σιωπή, μέσα απλώνεται γαλήνη. Ο άνθρωπος που σιωπά σημαίνει ότι κάνει επαφή με τα συναισθήματά του και παίρνει χρόνο να τα επεξεργαστεί, επιτρέπει στον εαυτό να πάρει απόσταση από τον έξω κόσμο και να πλησιάσει τον μέσα κι όσο απ΄έξω πέφτει σιωπή, σκοτάδι σα να λέμε, μέσα ρίχνει φως, όλα σιγα-σιγα ξεκαθαρίζουν.

Ο άνθρωπος που σιωπά ενδίδει στη ροή, επιτρέπει στα γεγονότα να έρθουν και να τα διαχειριστεί, για την ακρίβεια με το να σιωπήσει έχει καταφέρει να οξύνει τις αισθήσεις του κι έχει προλάβει να δει τα γεγονότα που έρχονται, αποκτά εμπιστοσύνη στη ροή των γεγονότων και στον τρόπο που η ζωή ξεδιπλώνεται μπροστά του, αφήνει τα μικρά και τα ασήμαντα να έρχονται και να φεύγουν, δίνει βαρύτητα στα σημαντικά που δεν τον προσπερνούν χωρίς να τα αναγνωρίζει, έχει τον έλεγχο της κατάστασής του χωρίς να είναι ελεγκτικός, ξέρει πόσα έχει αποκτήσει και πόσα έχει χασει  χωρίς να έχει χρειαστεί να τα μετρήσει, έχει αναγνωρίσει την αξία της σιωπής γι’αυτό και έχει κερδίσει  την ευφράδεια λόγου, έχει βρει στο μάτι του κυκλώνα το σημείο νηνεμίας.

Ο άνθρωπος που σιωπά βλέπει και με μάτια κλειστά γιατί έχει μάθει να αφουγκράζεται…

 

 

Αναστασία Γεώργα

 

 

 

Εθνοκτονία ή μεταβατική περίοδος

euro-373007_1920‘ Όταν ένας πολιτισμός πιάνεται στις βαθιές και ορμητικές αναταράξεις μιας μεταβατικής περιόδου, τα άτομα της κοινωνίας εύλογα υποφέρουν από πνευματική και συναισθηματική ταραχή, και διαπιστώνοντας ότι τα παραδεδεγμένα ήθη και νοοτροπίες δεν περιέχουν πια ασφάλεια, τείνουν είτε να βουλιάξουν στον δογματισμό και τον κομφορμισμό, εγκαταλείποντας την αυτοσυναίσθηση, είτε αναγκάζονται να αναζητήσουν μια υψηλότερη αυτοσυνείδηση, μέσω της οποίας θα αποκτήσουν μεγαλύτερη επίγνωση της ύπαρξής τους, με ανανεωμένη πειστικότητα και πάνω σε νέες βάσεις(…) μια κρίση είναι ότι χρειάζεται για να συγκλονιστούν οι άνθρωποι και να βγουν από την ασυνείδητη εξάρτησή τους από εξωτερικά δόγματα, αναγκαζόμενοι να ξηλώσουν στρώματα προσχημάτων για να ξεσκεπάσουν τη γυμνή αλήθεια για τους εαυτούς τους, η οποία, όσο δυσάρεστη κι αν είναι, τουλάχιστον όμως θα είναι στέρεη’

ο, όσο ποτέ επίκαιρος, Rollo May

 

‘Αν ο όρος γενοκτονία αναφέρεται στην ιδέα της »φυλής» και στην πρόθεση εξολόθρευσης μιας φυλετικής μειονότητας, η εθνοκτονία σηματοδοτεί όχι τη φυσική καταστροφή των ανθρώπων ( οπότε, σε αυτή την περίπτωση, παραμένουμε σε μια γενοκτονική συνθήκη ), αλλά την καταστροφή της κουλτούρας τους. Η εθνοκτονία είναι, συνεπώς, η συστηματική καταστροφή των τρόπων ζωής και σκέψης ανθρώπων διαφορετικών από εκείνους που ηγούνται αυτής της διαδικασίας καταστροφής. Συμπερασματικά, η γενοκτονία δολοφονεί ανθρώπους σωματικά, ενώ η εθνοκτονία τους σκοτώνει πνευματικά. Σε κάθε περίπτωση υπάρχει το ζήτημα του θανάτου […]

Το κοινό μεταξύ εθνοκτονίας και γενοκτονίας, είναι η ταυτοτική θεώρηση του Άλλου, ο Άλλος είναι σαφέστατα διαφορετικός, όμως, πιο συγκεκριμένα, είναι διαφορετικός μ’ έναν λάθος τρόπο. Σε αυτό που διαχωρίζονται οι δύο αντιλήψεις είναι στη συμπεριφορά που αξίζει στον διαφορετικό. Το γενοκτονικό μυαλό, αν μπορούμε να το αποκαλέσουμε έτσι, αρνείται, απλά και καθαρά τη διαφορά. Οι Άλλοι εξοντώνονται γιατί αντιπροσωπεύουν το απόλυτο κακό. Η εθνοκτονία, από την άλλη πλευρά, δέχεται την ύπαρξη μιας σχετικότητας στο κακό που αντιπροσωπεύει ο διαφορετικός : οι Άλλοι, ναι μεν είναι κακοί, αλλά μπορούμε να τους βελτιώσουμε μεταμορφώνοντάς τους, προκειμένου να ταυτιστούν, κατά προτίμηση, με το μοντέλο το οποίο τους προτείνουμε και τους επιβάλλουμε. Η εθνοκτονική άρνηση του Άλλου οδηγεί στην αυτοπραγμάτωσή του.

Τι περιέχει ο δυτικός πολιτισμός που τον καθιστά απείρως πιο εθνοκτονικό από άλλες κοινωνικές μορφές; Είναι το σύστημά του της οικονομικής παραγωγής, για την ακρίβεια ένας χώρος απεριόριστος, ένας χώρος χωρίς συγκεκριμένο τόπο, με την έννοια της συνεχούς απώθησης των συνόρων, ένας άπειρος χ
ώρος συνεχούς παραχάραξης. Αυτό που διαφοροποιεί τη Δύση είναι ο καπιταλισμός ως η αδυναμία παραμονής εντός ενός συνόρου, ως το πέρασμα όλων των συνόρων, είναι ο καπιταλισμός ως ένα σύστημα παραγωγής για το οποίο τίποτα δεν είναι αδύνατο, όντας κάτι τέτοιο ο αυτοσκοπός του : είτε φιλελεύθερη, ιδιωτική, όπως στη Δυτική Ευρώπη, είτε σχεδιασμένη, κρατική, όπως στην Ανατολική Ευρώπη, η βιομηχανική κοινωνία, η πιο τρομερή μηχανή παραγωγής, είναι εξίσου η πιο τρομερή μηχανή καταστροφής. Φυλές, κοινωνίες, άτομα, χώρος, φύση, θάλασσες,δάση, υπέδαφος : όλα είναι χρήσιμα, όλα πρέπει να χρησιμοποιηθούν, όλα πρέπει να είναι παραγωγικά, με την παραγωγικότητα να ωθείται στον μέγιστο βαθμό της έντασής της.
Να γιατί δεν μπορεί να γίνουν αποδεκτές κοινωνίες που αφήνουν τον κόσμο στην αρχική, ήσυχη μη παραγωγικότητά του. Να γιατί στα μάτια της Δύσης, το περιττό, που αντιπροσωπεύει η μη εκμετάλλευση τεράστιων πόρων, δεν είναι ανεκτό. Η επιλογή που απομένει σε αυτές τις κοινωνίες τις θέτει ενώπιον του εξής διλήμματος : είτε θα προχωρήσουν στην παραγωγή είτε θα εξαφανιστούν, είτε εθνοκτονία είτε γενοκτονία.’

Pierre Clastres – Εθνοκτονία, Encyclopedia Universalis, Παρίσι 1974.

 

Επανέρχομαι στον τίτλο του άρθρου: προφανώς και τα δύο, ένα κομμάτι του πολιτισμού μας πεθαίνει γιατί πράγματι είμαστε διαφορετικοί, εμείς  βιώνουμε αυτή την περίοδο, της μετάβασης. Ελπίζω στην επόμενη γενιά να παραδώσουμε την αναγεννησιακή φάση του πολιτισμού μας και το κομμάτι που τώρα καταρρέει να αφήσει χώρο για το καινούργιο, για το αλχημιστικό, για το ανανεωτικό εκείνο μέρος που δρέπει καρπούς, εξελίσσει ανθώπους, ανοίγει καρδιές και σπίτια, προσφέρει μισθούς αξιόπρεπειας και ζωή με ελεύθερο χρόνο, εκτιμά ….

 

 

Αναστασία Γεώργα